Grodziecka wieża ciśnień

Pomimo „kreatywności” lokalnych złomiarzy wieża ciśnień w obecnej dzielnicy Będzina – Grodźcu stoi do dzisiaj, aczkolwiek nosi ona ślady częściowej dewastacji. Wieża została zbudowana na potrzeby Grodzieckiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych. Nikt wówczas zapewne nawet nie przypuszczał, że obiekt ten będzie kiedyś zabytkiem i unikatem na skalę ogólnopolską.

Wspomniane przedsiębiorstwo powstało w 1899 r. Jego statut został uchwalony dwa lata wcześniej. Założycielem Grodzieckiego Towarzystwa i jego prezesem był Stanisław Jan Ciechanowski herbu Skarbień – ówczesny właściciel dóbr Grodziec. Najważniejszym dyrektorem zaś wybitny przemysłowiec i społecznik – Stanisław Marian Skarbiński. Z inicjatywy Grodzieckiego Towarzystwa zbudowano: kopalnię węgla kamiennego „Grodziec II” (po drugiej wojnie światowej KWK „Grodziec”), kolonie: robotniczą i urzędniczą. Prócz tego wzniesiono gmach siedziby zarządu, utworzono park, powstały: szkoła, szpital, i ambulatorium, klub dla urzędników, jatka mięsna, biblioteka oraz sala gimnastyczna. Zbudowano także wieżę ciśnień.

W sprawozdaniu przedsiębiorstwa za rok 1902 jako jedna z zakończonych inwestycji w tymże roku pojawia się rezerwoar wodny o pojemności 100 m. sz., od którego rozprowadzano sieć rur dla zaopatrywania w wodę budowli na szybie górnym, domów mieszkalnych dla urzędników i robotników, jak również szpitala. Niewykluczone, iż chodzi tu o wspomniany obiekt. Najstarszy plan grodzieckiej wieży pochodzi właśnie z roku 1902. Udało mi się go odnaleźć w Archiwum Państwowym w Katowicach. Na podstawie zachowanych do naszych czasów dokumentów dotyczących Grodzieckiego Towarzystwa uważam, iż jest to wiarygodna data budowy grodzieckiej wieży, której przez wiele lat nie udało się ustalić.

W opisie wodociągów Grodzieckiego Towarzystwa z 1936 r. czytamy, iż grodziecka wieża ciśnień miała wysokość 26 m. i pojemność 75 m3. Woda z niej odprowadzana dwoma przewodami była dostarczana poprzez sieci wodociągowe do: grodzieckich zakładów „Solvay”, browaru parowego, administracji dóbr „Grodziec”, mieszkańców wsi, kolonii robotniczej i urzędniczej, budynków i urządzeń kopalnianych oraz stacji kolejowej. Tym samym widzimy, że o ile początkowo wieża miała służyć tylko i wyłącznie  potrzebom kopalni, o tyle później z infrastruktury tej korzystały inne zakłady w ówczesnej wsi oraz sami mieszkańcy. Na marginesie należy dodać, iż Grodzieckie Towarzystwo zaopatrywało gminę także w prąd.

1 Grodziecka wieża ciśnień na zdjęciu wykonanym przez zakład fotograficzny braci Altman. Stan sprzed 1939 r. (Zbiory dr inż. Doroty Starościak)

2

Plan grodzieckiej wieży ciśnień z 1968 r. (Zbiory Filipa Wacha)

Do naszych czasów zachował się również bezcenny, powojenny plan wieży. Ocalił go od zniszczenia Filip Wach. Grodziecka wieża ciśnień jest jedynym, nitowanym takiego rodzaju obiektem w Polsce.

Dlaczego akurat w ten sposób ją zbudowano? Tego niestety nie wiadomo. Być może zdecydowano się na taką konstrukcję ze względu na ukształtowanie terenu, na którym miała stanąć. Niewykluczone, że ceglana budowla w oczach pomysłodawców wieży mogła w tym przypadku nie zdać egzaminu. Są to jednak tylko i wyłącznie przypuszczenia nie poparte źródłami historycznymi. Miejmy nadzieję, że kiedyś uda się odrestaurować grodziecką wieżę ciśnień i wykorzystać ją na potrzeby turystyki.

3 Grodziecka wieża ciśnień. 1975 r. (Fot. Jerzy Sz. Wieczorek)

 OLYMPUS DIGITAL CAMERA Grodziecka wieża ciśnień. Stan obecny. (Fot. Dariusz Majchrzak)

 

Dariusz Majchrzak

Bibliografia (wybór):

Źródła archiwalne

1. Archiwum Państwowe w Katowicach:

  • Akta Gminy Grodziec 1831 – 1939
  • Grodzieckie Towarzystwo Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych w Grodźcu Spółka Akcyjna 1891 – 1945 [1958]

2. Opracowania:

  • Majchrzak D., Gospodarcza, społeczna i kulturowa ewolucja Zagłębia Dąbrowskiego na przestrzeni wieków na przykładzie Grodźca – maszynopis
  • Starościak D., „W dziełach swoich…” Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014

3. Inne:

  • Materiały ze zbiorów Jerzego Sz. Wieczorka
  • Dr inż. Doroty Starościak
  • Materiały ze zbiorów Filipa Wacha

4 Comments

  1. Piotr Musiałek

    Witam,
    wieżę na pewno zaprojektowali i chyba wybudowali Bracia Jeziorowscy z Warszawy, jeśli jest Pan zainteresowany to ma folder reklamowy wieży ciśnień oraz zdjęcie z ok 1900 r.Pozdrawiam

    • Dzień dobry,

      Bardzo dziękuję Panu za odzew. Chętnie zapoznam się ze wspomnianym folderem. Może opublikuje Pan tutaj jego fragmenty ? Pozdrawiam serdecznie.

  2. Z tego co opublikował Pan w Internecie wynika, że ma Pan rację. Grodziecką wieżę wykonała warszawska firma Drzewiecki & Jeziorański. Dziękuję za cenną informację!

  3. Znakomity materiał na temat niezwykle ciekawego obiektu. Aż dziw, że do tej pory wieża nie została należycie zagospodarowana na cele rekreacyjne.

Dodaj komentarz

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress