Klub Sportowy „Solvay”. Historia warta uratowania

16833288_1844866329086208_487661727_o

W Grodźcu, przed wybuchem drugiej wojny światowej, działała duża liczba organizacji, które miały znaczący wpływ na ówczesny polityczny, a także kulturalny koloryt tego miejsca. Mowa tu m.in. o: Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwie Narodowym, Komunistycznej Partii Polski, Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego, Pierwszym Kole Górników, Kółku Rolniczym, Polskim Związku Zawodowym Pracowników Przemysłowych i Handlowych, Ochotniczej Straży Pożarnej, Towarzystwie Dramatyczno – Śpiewaczym „Lira”, Polskiej Macierzy Szkolnej, Narodowej Organizacji Kobiet, Kole Kobiet Włościanek, Kole Gospodyń Wiejskich, Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, 6. Zagłębiowskiej Drużynie Harcerzy im. Stefana Żółkiewskiego, kole szybowcowym, Związku Hallerczyków – III Drużynie Błękitnych, Związku Strzeleckim.

Chciałbym jednak skoncentrować się na sporcie, a zwłaszcza na piłce nożnej. We wspomnianym okresie (czyli przed wrześniem 1939 r.) w Grodźcu działał Klub Sportowy „Korona”. Niestety niewiele o nim wiadomo. Jedyna, jak dotąd odnaleziona, wzmianka na jego temat odnosi się do roku 1924 i związana jest z nieudanymi zabiegami klubu u władz grodzieckiej gminy o przyznanie mu placu na boisko. Wiadomo również, iż w tym czasie funkcjonował w Grodźcu Klub Sportowy „Olimpia”, a od roku 1934 Klub Sportowy „Jedność”. Ale również i w ich przypadku trafiamy na barierę w postaci deficytu źródeł historycznych.

Nieporównywalnie więcej informacji mamy na temat Klubu Sportowego „Solvay” Grodziec. Jego założycielem i głównym sponsorem były Zakłady „Solvay”, które w 1930 r. kupiły dzierżawioną przez siebie grodziecką cementownię, a kilka lat później przejęły Grodzieckie Towarzystwo Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych, stając się największym pracodawcą i sponsorem w gminie.

W ramach KS „Solvay” funkcjonowało kilka sekcji. Jedną z nich była drużyna piłkarska, nosząca tę samą nazwę co wspomniany klub. Początkowo trenowała na boisku ulokowanym na tzw. księżej łące. To teren za obecną filią Ośrodka Kultury w Będzinie-Grodźcu. Jakiś czas później treningi przeniesiono na boisko urządzone w pobliżu cementowni.

W latach 30. XX w. piłkarze KS „Solvay” brali udział w rozgrywkach Grupy Kielce, Klasy A – Podgrupa Sosnowiec. Zanim jednak do tego doszło, grodziecka drużyna w latach 1930 – 1932 walczyła w Klasie B. W roku 1932 została jej mistrzem, wygrywając rywalizację o ten tytuł z Unią. Od roku 1933 KS „Solvay”, ze zmiennym szczęściem, stawiał czoło drużynom ze wspomnianej A Klasy. Wśród piłkarzy grodzieckiej drużyny należy wymienić takich zawodników jak: Majcherczyk, Krój, Morcinek i Józef Kuszewski. Ostatni z wymienionych piłkarzy (grający na pozycji prawoskrzydłowego) był nie tylko wyjątkowo bramkostrzelnym graczem, ale także, jak podawał w 1934 r. dziennik „Siedem Groszy”, najcięższym piłkarzem w Polsce. Mając 190 cm wzrostu, ważył 100 kilogramów. Jeden z największych sukcesów w swojej historii, KS „Solvay” odniósł w marcu 1936 r., wygrywając z siemianowickim Strzelcem aż 10:0.

Do naszych czasów zachował się krótki opis meczu (zakończonego remisem 3:3), rozgrywanego w listopadzie 1934 r. przez grodziecką drużynę z sosnowiecką Unią:  „Wynik ten stanowi prawdziwą sensację, tem bardziej, że mecz odbył się na stadjonie „Unji“ w Sosnowcu. „Solvay“, który przyjechał bez Kuszewskiego, okazał się godnym przeciwnikiem Unji i na wynik ten zasłużył w zupełności. Przy większem szczęściu goście mogli nawet wygrać zawody, tem bardziej, że okazji nie brakowało. W pierwszej połowie gra wyrównana, a chwilami zaznaczała się nawet dość wyraźna przewaga gospodarzy. Atak zwłaszcza Unji, zagrywa pięknie i przez Gwoździa oraz Nowaka zdobywa prowadzenie. Po przerwie obraz gry zmienia się i teraz panuje Solvay. Drużyna ta zagrywa wspaniałe i przez całe 45 minut atakuje bramkę przeciwnika. Gracze wykazują przytem dużo techniki. Mimo rzutu karnego, zamienionego w bramkę przez Gwoździa, Solvay nie peszy się i przez Kroja II i lewoskrzydłowego Janowicza zdobywa wyrównanie. Sędziował p. Mandak — dobrze. Należy zaznaczyć, że Solvay na ulicy żegnany był przez łobuzerję… kamieniami”.

Grodziecka drużyna posiadała swoich wiernych kibiców. Niestety część z nich oprócz wspierania klubu, dopuszczała się niekiedy łamania prawa. Dochodziło do aktów agresji i wandalizmu. W 1935 r. po meczu z Unią, kibice „Solvayu” obrzucili kamieniami samochód, którym wracali do Sosnowca kibice drużyny przeciwnej. Ten i poprzedni przykład chuligaństwa, świadczą o silnych animozjach istniejących między kibicami obu zespołów. To jednak nie wszystko. Cztery lata później, po zakończonym remisem meczu „Solvaya” z Hakoach, doszło do bójki, podczas której cztery osoby zostały dotkliwie pobite. Jedną z nich był ówczesny delegat Wydziału Gier i Dyscypliny – Chojecki. Według „Expresu Zagłębia”, osoby biorące udział w tej rozróbie, miały niektórym kibicom, oglądającym mecz, rozcinać marynarki i palta, a także przecinać opony rowerów i motocykli.

W ramach KS „Solvay” działały również sekcje kobiece, w tym sekcja piłki siatkowej. Niestety nie mamy na ich temat żadnych informacji. Powstanie wspomnianej sekcji świadczy o dużej aktywności mieszkanek Grodźca i ich czynnym uczestnictwie w różnych dziedzinach życia lokalnej społeczności. W tym przypadku w sporcie, który przez długi okres czasu był domeną mężczyzn.

Co można jeszcze powiedzieć o KS „Solvay” ? Niestety to już wszystko. A może się mylę…?? W tym miejscu zwracam się do fanów historii polskiej piłki nożnej. Jeśli cenicie historię małych ojczyzn, pamiętajcie proszę o drużynach sportowych sprzed drugiej wojny światowej. Gromadźcie i publikujcie informacje, czy to w postaci artykułów, książek bądź postów na forach internetowych, o przedwojennych zespołach i piłkarzach. Zarówno jeśli chodzi o KS „Solvay” jak i inne, zagłębiowskie drużyny. Dopominajcie się o pamięć o nich ! Nie dajcie im zginąć po raz wtóry, przez zapomnienie…

1

 Klub Sportowy „Solvay”. 1930 r.

(Zdjęcie ze zbiorów Edmunda Latkowskiego. Repr. Jerzy Sz. Wieczorek)

 2

 Żeńska drużyna piłki siatkowej KS „Solvay”. Ok. 1933 r.

(Zdjęcie ze zbiorów T. Michalskiej. Repr. Jerzy Sz. Wieczorek)

 3

Członkowie młodzieżowych drużyn KS „Solvay”. Ok. 1933 r.

(Zdjęcie ze zbiorów T. Michalak. Repr. Jerzy Sz. Wieczorek)

 

Na zdjęciu tytułowym Aleksander Zimny – piłkarz KS „Solvay” (Zdjęcie ze zbiorów W. Zimny. Repr. Jerzy Sz. Wieczorek) 

 

Dariusz Majchrzak

 

Bibliografia (wybór):

I. Źródła archiwalne:

  1. Archiwum Państwowe w Katowicach:
  • Akta Gminy Grodziec 1831 – 1939

II. Prasa:

  1. „Siedem Groszy”, 1932, nr 145
  2. „Siedem Groszy”, 1932, nr 156
  3. „Siedem Groszy”, 1934, nr 84
  4. „Siedem Groszy”, 1934, nr 148
  5. „Siedem Groszy”, 1934, nr 230
  6. „Siedem Groszy”, 1934, nr 264
  7. „Siedem Groszy”, 1934, nr 312
  8. „Siedem Groszy”, 1936, nr 75

III. Opracowania:

  1. Będzin 1358 – 2008, T. 3, praca pod red. A. Glimos – Nadgórskiej, Będzin 2008
  2. Goksiński J., Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1970 roku. Suplement. Tabele, Warszawa 2013
  3. Majchrzak D., Gospodarcza, społeczna i kulturowa ewolucja Zagłębia Dąbrowskiego na przestrzeni wieków na przykładzie Grodźca – maszynopis
  4. Starościak D., „W dziełach swoich…” Przemysłowcy i społecznicy Zagłębia Dąbrowskiego w XIX i XX wieku, Dąbrowa Górnicza 2014

IV. Inne:

  1. Materiały Jerzego Sz. Wieczorka

 

 

6 Comments

  1. Twój komentarz Z radością przeczytałem tekst p. Majchrzaka (opatrzony w dodatku archiwalnymi fotografiami) o KS Solvay Grodziec. Tym tematem (historia małych klubów śląskich i zagłębiowskich w II Rzeczypospolitej) zajmuję się od dawna. Czy można coś jeszcze dodać do tego interesującego materiału ? Można ! Udało mi się zdobyć wiele statystycznych informacji (wyniki, tabele, strzelcy bramek). Oto moje skrócone uwagi :
    KS Solvay został założony w końcu 1929 roku i szybko stał się klubem przyfabrycznym (przy miejscowej cementowni), co w tamtych czasach było rzeczą raczej rzadko spotykaną. Rywalizację w klasie B zagłębiowskiego podokręgu rozpoczął w 1930 roku (mistrzem została Brynica Czeladź), rok później najlepszy był Policyjny KS Będzin. Dopiero trzecie podejście Solvayu w 1932 r. zakończyło się pełnym sukcesem – mistrzostwem swojej grupy (w pokonanym polu zostały drużyny : Świt Sosnowiec, TS Dąbrowa, Samson Modrzejów, Arja Sosnowiec i Kraft Będzin). Przyniosło to awans do klasy A, która to była wtedy najwyższą klasą rozgrywkową w okręgu. Solvay w klasie A będzie grał aż do wybuchu II wojny światowej (do utworzonej od sezonu 1937/38 Zagłębiowskiej Ligi Okręgowej się nie zakwalifikuje).
    Debiut w klasie A (1933) był dla grodzieckiego beniaminka bardzo udany. Był to wyjątkowy sezon – ze względu na reorganizację rozgrywek i przejście na system gry jesień- wiosna, klasę A podzielono na dwie grupy po 5 zespołów każda i mistrzostwa rozegrano błyskawicznie w terminie 9 IV – 18 VI. Po sensacyjnym zwycięstwie 2:1 (gole Żmijewskiego i Kuszewskiego) w przedostatniej kolejce nad faworyzowaną i renomowaną Unią Sosnowiec, Solvay został nagle liderem grupy ! Do końcowej premii (i możliwości gry o zaszczytny tytuł mistrza Zagłębia ze zwycięzcą drugiej grupy – będzińską Sarmacją) wystarczyło tylko wygrać ostatni mecz – w Będzinie z Zagłębianką. Niestety, porażka 1:3 (bramka Kuszewskiego) spowodowała, że Solvay zakończył zmagania na III pozycji z dorobkiem 10 pkt. Wygrała wspomniana Unia – 11 pkt, przed CKS Czeladź 10 pkt, czwarta była Zagłębianka 8 pkt, a ostatnie sosnowieckie Makkabi 1 pkt.
    Jeśli chodzi o wymienionych w artykule p. Majchrzaka piłkarzy to : Wiktor Malcherczyk (nie Majcherczyk), Bernard Kroj (spotykana tez była wersja Krój) i Wilhelm Morcinek byli rodowitym Ślązakami i przybyli do Grodźca od sezonu 1933/34 z Odry Szarlej (jest to dzielnica Piekar Śląskich, formalne centrum miasta). Do zmiany barw klubowych skłoniła ich możliwość pracy w cementowni i zapewnienie bytu swoim rodzinom. Cała trójka odwdzięczała się dobrą grą i strzelaniem bramek, szczególnie Kroj (nie mam pewności, czy nie było ich dwóch, gdyż w niektórych relacjach prasowych podawano jako strzelca – Kroj II).
    To na razie tyle, jeśli kogoś to zainteresuje, mogę jeszcze przekazać informacje o dalszych losach KS Solvay.
    P. S. Pozdrowienia dla całej redakcji – w ostatnich zdjęciach rodzinnej Pogoni odnalazłem m.in ulicę Orlą z mojego dzieciństwa, dziękuję

  2. Dziękuję za miłe słowa, cenne uwagi i informacje na temat KS „Solvay”. Może opublikuje Pan na łamach Klubu Zagłębiowskiego artykuł o przedwojennych, zagłębiowskich drużynach piłkarskich albo wyda Pan książkę na ten temat ? Takiej pracy bardzo brakuje. Chętnie nabędę egzemplarz :) Co się tyczy moich potknięć w tekście, to odpowiedzialność za nie biorę oczywiście na siebie. Z nazwiskiem Malcherczyk miałem pewien problem. Zasugerowałem się wersją nazwiska, która funkcjonuje w Zagłębiu (aczkolwiek nie w kontekście sportowym), tj. Majcherczyk. Co do Kroja (Krója) to tutaj, jak sam Pan zauważył, pojawiały się obie wersje nazwiska piłkarza. Cieszę się, że potwierdził Pan datę założenia KS „Solvay” czyli 1929 r. Nie byłem jej pewny, więc wstrzymałem się z tą informacją. To co przydałoby się w tym przypadku, to geneza powstania klubu (kto wpadł na pomysł jego powstania, jak doszło do jego założenia itd.), wykaz jego trenerów i zawodników, barwy klubowe itp. Jeszcze raz dziękuję Panu za ten cenny wpis. Życzę powodzenia w dalszym badaniu wspomnianej tematyki.

  3. Aktualnie pracuję nad monografią piłkarską Zagłębia Sosnowiec, mam nadzieję, że w tym roku się z tym uporam. I tam w rozdziałach o historii sosnowieckich klubów (KS, Victorii i Unji) piłkarskie rozgrywki z lat międzywojennych na terenie Zagłębia Dąbrowskiego będą opisane.
    Co się tyczy Solvayu – najwyższe zwycięstwo w klasie A odnieśli 23 września 1934 roku wygrywając u siebie z Ruchem Sosnowiec (znanym po wojnie jako Kolejarz) 7:0. Bramki wtedy zdobyli : Kuszewski, Kroj, Malcherczyk po 2, Morcinek 1. Na liście strzelców klubu z Grodźca pojawiali się też : Sitko, Olkuski, Janowicz, Stelmach, Adamski. Najwyższa porażka to również 7:0 – 13 września 1936 roku w Dąbrowie Górniczej z miejscowym RKS Zagłębie.
    Na temat trenera w Solvayu nie mam danych. W tamtych czasach rzadko który klub stać było na zatrudnienie szkoleniowca. Trenerów miała marząca o awansie do piłkarskiej ekstraklasy sosnowiecka Unja (Unia), okresowo też Czeladzki KS (dwukrotny mistrz Zagłębia) oraz Zagłębianka Będzin. W innych klubach treningi z reguły prowadzili najstarsi zawodnicy.

  4. To wspaniała wiadomość :) Trzymam kciuki za ukończenie i wydanie wspomnianej publikacji ! Może po Zagłębiu Sosnowiec, skusi się Pan na opisanie dziejów pozostałych, zagłębiowskich zespołów. Czy to w postaci monografii bądź też syntezy. A może albumu.

  5. Zobaczymy, czy zdrowia (i życia) starczy. Wiele satysfakcji przynosi zdobycie informacji o zapomnianych już klubach np. Brynica Czeladź, Hakoach Będzin czy wspomniany już Solvay. Mam to na uwadze, ale priorytetem jest w tej chwili Zagłębie. Dzięki za miłe słowa.

  6. Mam jeszcze jedno pytanie. Skąd pochodzi Pańska wiedza dotycząca daty założenia KS Solvay ?

Dodaj komentarz

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress