Nuty węglem spisane. Orkiestra z czeladzkiego „Saturna”

ts

W roku 1900 (w albumie przedsiębiorstwa z 1933 r. pojawia się data 1899 r.) powstało Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn”. Jego najważniejszymi założycielami byli Karol Wilhelm Scheibler II oraz Alfred Biedermann. W okresie dwudziestolecia międzywojennego – oprócz czeladzkiej kopalni węgla kamiennego „Saturn” – Towarzystwo posiadało kopalnie „Mars” i „Jowisz”, a także fabrykę cementu portlandzkiego „Saturn”. Tyle tytułem wstępu. Zainteresowanych historią przedsiębiorstwa odsyłam do Archiwum Państwowego w Katowicach, a także do monografii Czeladzi, która ukazała się w 2012 r. Ja zaś chciałem Państwu zaprezentować swoistą ciekawostkę, a mianowicie tekst statutu orkiestry Towarzystwa „Saturn”. Trafiłem na niego podczas moich kwerend w katowickim archiwum. Dokument pochodzi sprzed pierwszej wojny światowej i ukazuje mechanizmy, które regulowały funkcjonowanie tej instytucji.

 

 

USTAWA

orkiestry Towarzystwa „Saturn”

 

Orkiestra składa się tylko z pracowników kopalni Saturn.

Członkowie orkiestry dzielą się na muzykantów, uczni-płatnych i bezpłatnych.

Ilość członków ustanawia się etatem poniżej podanym.

Wszyscy członkowie orkiestry podlegają przepisom niniejszej ustawy.

Uczni bezpłatnych przyjmuje do orkiestry i usuwa z niej kapelmistrz. Przeniesienie członków z kategorii do kategorii należy do atrybucji Zarządu Orkiestry.

Zwierzchnością orkiestry jest Zarząd orkiestry.

 

Zarząd Orkiestry

Zarząd orkiestry składa się z jej przewodniczącego i zastępcy jego, kapelmistrza oraz dwóch członków orkiestry z głosem doradczym. Pierwszych 3-ch mianuje Zarząd

Towarzystwa „Saturn”, ostatni dwaj są wybierani na 3 lata przez ogół członków orkiestry. Zarząd orkiestry zbiera się nie rzadziej niż raz na miesiąc, załatwia bieżące sprawy i dokonywa podziału dochodu ogólnego między członkami z zastosowaniem odpowiednich § § niniejszej ustawy. Poszczególnie do kompetencji Zarządu należy: a/ mianowanie muzykantów i uczni płatnych, b/ usuwanie wyż wymienionych za przekroczenia, c/ zatwierdzenie listy kar, nałożonych przez kapelmistrza, d/ dokonywanie podziału dochodu ogólnego orkiestry i e/ występowanie z odpowiednimi wnioskami do Zarządu Towarzystwa oraz załatwianie wszystkich spraw w ramach niniejszej ustawy. Do kompetencji przewodniczącego i jego zastępcy należy czuwanie nad działalnością kapelmistrza. Zastępca przewodniczącego prowadzi księgę protokołów zebrań Zarządu oraz kasę ogólną orkiestry.

 

Wynagrodzenie członków orkiestry

Członkowie orkiestry otrzymują:

dniówki muzykanckie za lekcje zbiorowe od Towarzystwa Saturn.

część dochodu, przypadająca na nich z sum ogólnych, osiąganych z występów na terenie Towarzystwa Saturn oraz poza Towarzystwem

Za każdą zbiorową lekcję otrzymują:

a/ starosta orkiestry – 40 kop.

b/ muzykanci orkiestry – 25 kop.

c/ uczniowie płatni orkiestry – 15 kop.

Dniówki te, jak również dniówki za granie na pogrzebach i w dniu

św. Barbary podawane są 1-go każdego miesiąca w oddzielnym wykazie przez kapelmistrza przewodniczącemu do zatwierdzenia, poczem wykaz odsyła się do Kontroli dla wciągnięcia do listy płac.

Ilość lekcyj zbiorowych ustanawia się: w ciągu jednego tygodnia

3. następnego 2; tygodnie te zmieniają się kolejno.

B. Orkiestra kopalni Saturn będzie otrzymywać od Tow. Saturn za granie w święta w ogrodzie przy kasynie, na kolonji lub sali teatralnej po Rub. 10. – za każdorazowy koncert. Udział orkiestry w balach, wieczorkach, przedstawieniach, urządzanych staraniem Towarzystwa Artystycznego, nie będzie przez Tow. Saturn opłacanym.

Gdyby orkiestra nie robiła należytych postępów, lub komplet okazał się niedostateczny do wykonania koncertów, Zarząd Towarzystwa Saturn zastrzega sobie prawo cofnąć powyższe wynagrodzenie a nawet zupełnie rozwiązać orkiestrę.

Za granie na pogrzebach i w dzień św. Barbary członkowie orkiestry otrzymywać będą t.z.w. pańskie dniówki.

Wszelkie wpływy osiągnięte bądź to na terenie Tow. Saturn, bądź to obcym pobiera zastępca przewodniczącego.

Wypłaty członków orkiestry dokonywa się nie później jak 5-go następnego miesiąca z zastosowaniem odpowiednich § § niniejszej ustawy i specjalnego klucza, opracowanego przez Zarząd orkiestry. Występy orkiestry poza Towarzystwem mogą być dopuszczone tylko za zgodą przewodniczącego i na warunkach przez niego akceptowanych.

 

Regulamin dla kapelmistrza

Kapelmistrz ustanawia dni i godziny lekcyj dla orkiestry, uczni i lutni.

Rozkład zajęć przedstawia Zarządowi orkiestry do zatwierdzenia.

Lekcje odbywać się mogą tylko pod osobistym kierunkiem kapelmistrza.

Kapelmistrz prowadzi stałą kontrolkę zapisową członków orkiestry i lutni z wyszczególnieniem opóźnień, opuszczeń lekcyj i kar nałożonych na członków.

Kapelmistrz bierze udział w publicznych występach orkiestry, jak to: pogrzebach, koncertach, zabawach i.t.d.

Z sumy za występy publiczne, koncerty, zabawy – kapelmistrz otrzymuje każdego 5-go 10%.

Kapelmistrz składa miesięcznie szczegółowe raporty przewodniczącemu orkiestry o stanie orkiestry i lutni.

Z pośród członków orkiestry naznacza przewodniczący starostę, który w razie choroby kapelmistrza zastępuje go i wogóle pomaga kapelmistrzowi w jego pracach.

 

Regulamin wewnętrzny

Obowiązki członków orkiestry i uczni.

1/ Członków orkiestry, jak również uczni, obowiązuje bezwzględne posłuszeństwo względem prowadzącego orkiestrę lub jego zastępcy.

2/ Członek orkiestry obowiązany jest ściśle stosować się do wyznaczonych godzin lekcyj, jak również pilnie słuchać wskazówek kapelmistrza lub starosty.

3/ Każdy członek orkiestry obowiązany jest szanować dane mu do użytku własnego instrumenty, ubranie i nuty pod rygorem zwrotu kosztów naprawy uszkodzonego instrumentu lub ubrania albo kupna nowych przedmiotów.

Uwaga: W razie skonstatowania osób, które spowodowały stratę, pokrywają ją winni, w przeciwnym razie starty potrącane są z sum ogólnych.

4/ Uczniowie płatni stanowią komplet przygotowawczy a bezpłatni rezerwowy dla powiększenia kompletu, do zajmowania miejsc wakujących w orkiestrze oraz do zastępstw w razie potrzeby i uznania odpowiednich władz orkiestrowych. Uczniowie bezpłatni, w razie zastępstwa muzykantów lub uczni płatnych, otrzymują za występy z sum ogólnych, według przyjętego klucza i norm dla uczni płatnych, odpowiednie wynagrodzenie.

5/ Członkowie opóźniający się i opuszczający lekcje podlegają karom pieniężnym:

za opóźnienie się na lekcję 10 – 25 kop.

za opuszczenie lekcji bez poprzedniego zwolnienia się osobistego u kapelmistrza

0,50 do 1,00 rub.

Kary te potrąca się z całkowitego zarobku członków i przelewa się do funduszu karnego Towarzystwa.

Uczniowie bezpłatni za powyżej wymienione wykroczenia będą usuwani z orkiestry.

Orkiestra obowiązana jest grywać w parku przy gospodzie Tow. Artystycznego lub na kolonji każdą niedzielę lub święto w sezonie wiosennym i letnim od 4-tej po poł. do 7-mej wieczorem.

Za całość spraw związanych z prowadzeniem orkiestry przed Zarządem Towarzystwa Saturn jest odpowiedzialny przewodniczący i jego zastępca.

Zarząd Towarzystwa Saturn zastrzega sobie prawo zaprowadzenia zmian w tych przepisach, gdy to uzna za stosowne.

 

Porządek utrzymania instrumentów

Instrumenta dzielą się na: a/ komplet nowy, używany do lekcyj zbiorowych i występów i b/ komplet stary, używany do nauki i stanowiący zarazem rezerwę pierwszego.

Instrumentów stanowiących komplet pierwszy pod żadnym pozorem nie należy dawać muzykantom do domu, instrumenta z drugiego kompletu mogą być wydawane li tylko za specjalnem pozwoleniem kapelmistrza i pokwitowaniem członka, że instrument otrzymał w porządku.

Kapelmistrz i starosta winni co najmniej raz na miesiąc zrewidować wszystkie instrumenta i rezultat tej rewizji zakomunikować piśmiennie na najbliższym posiedzeniu Zarządu orkiestry.

 

Zespół smyczkowy

Zespół smyczkowy podlega wszystkim przepisom niniejszej ustawy, lecz z dniówek muzykanckich nie korzysta. Dochody tego zespołu stanowią specjalne konto w księdze, prowadzonej przez zastępcę przewodniczącego. Podział zysków, osiągniętych za granie tego zespołu, odbywa się według specjalnego klucza, w porządku przewidzianym dla orkiestry dętej i li tylko pomiędzy biorącymi udział w tym zespole.

 

Na zdjęciu tytułowym Kopalnia Węgla Kamiennego „Saturn” w Czeladzi. Źródło: http://wikizaglebie.pl/images/4/43/Towarzystwo_G%C3%B3rniczo-Przemys%C5%82owe_%27%27Saturn%27%27_-_0002.jpg)

 

Dariusz Majchrzak

 

Bibliografia (wybór):

I.Źródła archiwalne:

  1. Archiwum Państwowe w Katowicach:
  • Grodzieckie Towarzystwo Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych w Grodźcu Spółka Akcyjna 1891 – 1945 [1958]
  • Towarzystwo Górniczo – Przemysłowe „Saturn” Spółka Akcyjna w Czeladzi [1862] 1900 – 1944 [1953]

II. Opracowania:

  1. Historia Czeladzi, T. 1, praca zbiorowa pod red. J. Drabiny, Czeladź 2012

 

 

Dodaj komentarz

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress