Industrialne sacrum. Tablice w dąbrowskim kościele

zt 

W Zagłębiu Dąbrowskim mamy sporo, zarówno starych, jak i niedawno wybudowanych, kościołów. Według mnie, przysłowiową duszę mają świątynie powstałe w okresie tzw. zaborów i I Rzeczypospolitej. Już ich sam widok sprawia, iż człowiek czuje, że ma do czynienia z czymś wyjątkowym i jednocześnie niedefiniowalnym. Wchodząc do środka niemal natychmiast przenosi się do innego świata i zostaje skonfrontowany z dziedzictwem przeszłości. Obrazy, polichromie, witraże, chrzcielnica, ambona, zdobienia kolumn, epitafia, rzeźby. To wszystko, pomimo upływającego czasu, jest wciąż żywą historią i przesłaniem dla kolejnych pokoleń.

Jednym z takich miejsc w regionie jest Bazylika p.w. Najświętszej Maryi Panny Anielskiej w Dąbrowie Górniczej, która znajduje się w centrum miasta. Pierwotnie stała tu jedynie kaplica p.w. św. Aleksandra, wybudowana w latach 70. XIX w., na podstawie projektu urzędnika górniczego – inż. Juliana Polcera. Według Ireny Kontny, miała ona powstać „na pamiątkę ocalenia życia” cara Aleksandra II. Nieco inaczej ujmuje to ks. Jan Wiśniewski, w swojej przedwojennej pracy dotyczącej ówczesnej diecezji częstochowskiej. W 1863 r. powstała kaplica, a w 1877 r. kościół p.w. św. Aleksandra papieża i męczennika. Jego konsekracji w 1885 r. dokonał biskup kielecki – ks. Tomasz Kuliński. Sześć lat później stał się kościołem parafialnym.

W stosunkowo krótkim czasie stało się jasne, iż świątynia nie jest w stanie pomieścić coraz liczniejszej ludności Dąbrowy. Jednocześnie okazało się, że opatrzność przestała czuwać nad władcą Rosji, który w roku 1881 został zabity w zamachu dokonanym przez Polaka – Ignacego Hryniewieckiego. W związku z tym, pod koniec lat 90. XIX w., rozpoczęto budowę nowego kościoła. Tym razem według projektu zdolnego architekta – Józefa Pomian-Pomianowskiego. Pomysłodawcą tego przedsięwzięcia był miejscowy proboszcz – ks. Grzegorz Augustynik. Jednocześnie postarano się o zmianę patrona. Ze św. Aleksandra na Matkę Bożą Anielską. Konsekracja nowej świątyni miała miejsce w 1912 r. Dokonał jej biskup kielecki – ks. Augustyn Łosiński. Stary kościół stał się częścią nowego, pełniąc w nim rolę kaplicy.

W dąbrowskiej świątyni możemy zobaczyć m.in. stare tablice, upamiętniające osoby związane z lokalnym przemysłem, z których większość była pośrednio lub bezpośrednio związana z budową kościoła. Byli to ludzie wpływowi, posiadający odpowiednio duży majątek oraz liczące się koneksje. Wiedza o nich jest słabo rozpowszechniona, dlatego postanowiłem w tym krótkim artykule zamieścić zdjęcia wspomnianych tablic. To ważny, choć mało doceniany, fragment lokalnej przeszłości i regionalnej tożsamości.

1

2 3

4

Zdjęcia tablic z kościoła p.w. Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej

(Fot. Dariusz Majchrzak)

 

Na zdjęciu tytułowym dąbrowski kościół w roku 1900 (Źródło:

 

Dariusz Majchrzak

Bibliografia (wybór):

  1. Architektura Zagłębia. Materiały IX Sesji Zagłębiowskiej. Sosnowiec, 16-17 września 2010 roku, praca pod red. M. Kisiela i P. Majerskiego, Sosnowiec 2011
  2. Wiśniewski J., Diecezja częstochowska, Marjówka Opoczyńska 1936

Dodaj komentarz

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress