„Kopernik” – egzamin dojrzałości 1929

1

W myśl rozporządzenia Kuratorjum Okręgu Szkolnego Krakowskiego z dnia 10 kwietnia 1929 r. L.II-3640-29 powołuję na członków Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia w bieżącym roku szkolnym zwyczajowego egzaminu dojrzałości dla abiturjentów Gimnazjum następujących nauczycieli klasy VIII-ej:

1/ Ks. Antoni Uchto /Religia/

2/ p. dr Wanda Honiekowa /j. polski/

3/ p. inż. Maurycy Hasfeld /matematyka i fizyka/

4/ p. Adam Cetwiński /Historja wraz z nauką o Polsce współcz. i j. niemiec.

5/ p. Franciszek Rzadkowski /Nauka o Polsce współczesnej/

6/ p. Stanisław Tabakowski /j. francuski/

7/ p. inż. Włodzimierz Izdebski /Przyrodoznawstwo/

8/ p. Salomon Sobótka /Religja wyzn. mojżeszowego/”

Tak rozpoczyna się pismo, datowane na 30 kwietnia 1929 r., dyrektora Gimnazjum Męskiego Zgromadzenia Kupców w Będzinie (obecne I L.O. im. Mikołaja Kopernika) – Adama Błażejewicza. W tym samym dokumencie dyrektor informował, iż egzaminy pisemne odbędą się 6, 7, 10 i 13 maja. W każdym z wymienionych dni miało być obecnych dwoje wyznaczonych członków Komisji. Na 6 maja wyznaczono egzaminy z języka polskiego i historii, na 7 maja z matematyki, na 10 maja z języka obcego, a na 13 maja z fizyki.

Członkowie Komisji byli zobowiązani do brania udziału we wszystkich jej zebraniach, podczas których mieli prawo do głosowania. W wyjątkowych przypadkach, gdyby zachodziła taka potrzeba, Przewodniczący Komisji mógł udzielić zwolnienia któremuś z jej członków. Uchwały Komisji nie były prawomocne jeśli liczba osób obecnych na posiedzeniu była mniejsza niż „2/3 liczby wszystkich członków”. Decyzja o „dojrzałości kandydata” zapadała głosami 4/5 wszystkich uprawnionych do udziału w tej procedurze. Jednocześnie członkowie Komisji byli „obowiązani do zachowania w bezwzględnej tajemnicy recenzyj i ocen prac piśmiennych oraz treści obrad Komisji”.

Dwa miesiące wcześniej, 4 marca, dyrektor A. Błażejewicz zwrócił się z prośbą do nauczycieli klasy VIII o przedłożenie mu do 10 marca tematów na egzamin dojrzałości. Oto jak wyglądały wytyczne dyrektora w tej kwestii:

Z języka polskiego trzy tematy. Niezależnie od tego proszę o wykaz lektury uzupełniającej, przerobionej z uczniami przez nauczyciela w klasach 6-ej, 7-ej i 8-ej.

Z matematyki dwa tematy i na osobnych arkuszach szczegółowe rozwiązania. Każdy temat winien zawierać jedno zadanie z algebry, drugie bądź z geometrji z trygonometrją, bądź z geometrji analitycznej, bądź z geometrji wykreślnej.

Z fizyki dwa tematy i na osobnych arkuszach szczegółowe rozwiązania. Każdy temat zawierać winien dwa do czterech zadań z różnych dziedzin przedmiotu.

Z historji trzy tematy.

Z języków obcych trzy tematy. Niezależnie od tego proszę o podanie tytułów i zakresu przerobionych części tych arcydzieł, które stanowiły podstawę nauki w klasach 7-ej i 8-ej, oraz z lektury uzupełniającej obowiązkowej proszę o podanie przerobionych paragrafów z używanych przez uczniów wypisów. (…) Tematy winny być zachowane w bezwzględnej tajemnicy”.

Tego samego miesiąca, każdy z uczniów składał do dyrekcji gimnazjum pismo, sporządzone według ustalonego schematu, z prośbą o dopuszczenie do egzaminów i wskazaniem wybranych przedmiotów.

Do egzaminu dojrzałości zostało dopuszczonych 17 uczniów klasy VIII. Byli to katolicy i Żydzi. Pochodzili zarówno z terenu ówczesnego powiatu będzińskiego jak i również spoza jego granic, np. z Częstochowy.

27 kwietnia szkoła poinformowała krakowskie kuratorium, iż w wykazie uczniów wspomnianej klasy została pominięta jedna osoba, a to ze względu na fakt, iż na podstawie orzeczenia szkolnego lekarza został jej udzielony urlop do końca roku. A oto lista uczniów będzińskiego gimnazjum dopuszczonych do egzaminu dojrzałości w roku 1929:

1/ Bachmiński Ludomił

2/ Brzozowski Józef

3/ Buksbaum Juljan

4/ Fudalej Zbigniew

5/ Goldman Henryk

6/ Kapuścik Czesław

7/ Kapuścik Marjan

8/ Nowacki Jerzy

9/ Pawłowski Wiktor

10/ Plawner Salomon

11/ Rozmysłowicz Stanisław

12/ Stachański Roman

13/ Stuczyński Władysław

14/ Sobótka Aron

15/ Wartak Stanisław

16/ Wieczorek Mieczysław

17/ Zembal Władysław

Przed rozpoczęciem egzaminu, każdego dnia podkomisja, w skład której wchodziło dwoje nauczycieli oraz dyrektor, w jego gabinecie, o godz. 8.00 otwierała koperty, po czym z listy zawartych tam tematów wybierano trzy z nich. Wyjątek stanowiła matematyka, w przypadku której wybrano dwa zadania. Po rozpoczęciu egzaminu członkowie wspomnianej podkomisji czytali, a następnie zapisywali na tablicach wybrane tematy. W przypadku przedmiotów humanistycznych, po upływie przepisowego czasu, uczniowie wybierali jedno z podanych zagadnień.

15 maja 1929 r. dyrektor A. Błażejewicz zwrócił się do członków Państwowej Komisji Egzaminacyjnej z prośbą „o łaskawe przybycie na posiedzenie Komisji w czwartek dnia 16.V.b.r. o godzinie 8-ej rano w sali konferencyj Gimnazjum”.

16 maja, o godzinie 8.27, w będzińskiej szkole rozpoczęło się posiedzenie Państwowej Komisji Egzaminacyjnej pod przewodnictwem wizytatora szkół średnich – Juliusza Kydryńskiego. Oprócz wizytatora, w spotkaniu wzięli udział: dyrektor A. Błażejewicz oraz nauczyciele: W. Honiekowa, A. Cetwiński, W. Izdebski, F. Rzadkowski oraz S. Tabakowski. Podczas zebrania omówiono oceny zadań maturalnych, a także ocenę postępów uczniów klasy VIII. Na tej podstawie do egzaminów ustnych dopuszczono siedemnastu uczniów. Jeden z nich uzyskał zwolnienie z języka polskiego i francuskiego. Kolejny został zwolniony z języka polskiego i niemieckiego oraz matematyki. Był też uczeń, którego zwolniono z historii. Tym samym do egzaminów zostali dopuszczeni wszyscy abiturienci.

Ustny egzamin dojrzałości miał miejsce w dniach od 16 do 18 maja. Po ogłoszeniu listy uczniów, o godz. 9.00, rozpoczęto egzaminy. Odbywały się one w dwóch turach (rano i popołudniu) z następujących przedmiotów: języki: polski, niemiecki i francuski; matematyka, przyroda, historia oraz fizyka. Po każdej turze, w której udział brało czterech uczniów, Komisja omawiała wyniki egzaminów ustnych oraz pisemnych, a następnie podejmowała decyzję o przyznaniu świadectwa dojrzałości.

Do naszych czasów, w zbiorach będzińskiego „Kopernika”, zachowały się tematy maturalne z 1929 r. przesłane przez Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego. We wspomnianym roku, do Kasy Skarbowej, na rachunek tegoż kuratorium, szkoła wpłaciła sumę 204 zł tytułem „taksy za egzamin dojrzałości w roku szkolnym 1928/29”. 30 kwietnia kuratorium przesłało będzińskiemu gimnazjum tematy wypracowań pisemnych. Oto niektóre z nich:

Tematy z języka francuskiego

1/ Exposez les traits caractéristicues d´un des héros que vous connutes dans l´histoire ou dans la littérature francaise

2/ La vie et l´oeuvre de Jeanne d´Arc

3/ Le ”bourgeois” francais d´apres le ”Gendre de Monsieur Poirier”

4/ Le charme du printemps

5/ Les deux avares: Harpagon et Grandet

6/ Quels endroits de la Pologne montreriez – vous à un étranger qui viendrait visiter votre patrie ?

Tematy z historii

1/ Jakie idee, nurtujące ludzkość w dobie dzisiejszej, można odnaleźć w dziejach dawnej Polski ?

2/ Dorobek pierwszego dziesięciolecia niepodległej Polski

3/ Straty terytorialne Słowiańszczyzny, dokonane w ciągu wieków na rzecz Niemców

4/ Rola wielkich ludzi w dziejach Polski. Wykazać na przykładach, zaczerpniętych z dowolnego okresu lub wieku

5/ Walka o silny rząd w dawnej Rzeczypospolitej

6/ Tradycje dziejowe obecnego przymierza polsko – francuskiego

Tematy z języka polskiego

1/ Piękna jest śmierć za ojczyznę, ale nie mniej piękne jest życie dla niej. Wyjaśnić i uzasadnić

2/ Typy postaci niezłomnych w znanych mi dziełach literatury polskiej

3/ Naród a państwo na tle ideologii czasów niewoli i stosunków dzisiejszych

4/ Moje przemówienie na temat popierania „Komitetu Floty Narodowej”

5/ Idea społeczna w „Nieboskiej Komedii” i w „Ludziach bezdomnych”

6/ Który z pisarzy polskich doby nowszej wywarł na mnie najgłębszy wpływ ?

Tematy wypracowań z matematyki

dla typu matematyczno – przyrodniczego

I Temat

1/ W kole o średnicy AB = 2R poprowadzono z punktu A dwie sieczne, nachylone do AB pod kątem 300. W jakiej odległości od A należy poprowadzić cięciwę MN do AB, by suma odcinków jej, zawartych między okręgiem a prowadzonymi siecznymi, była równa 2 m. Dyskusja przy stałym ”R”, a zmiennym ”m”.

2/ Wykazać analitycznie, że jeżeli z dowolnego punktu P koło opisanego na trójkącie poprowadzimy prostopadłe do trzech boków, to ich spodki leżą na jednej prostej. Współrzędne wierzchołków trójkąta obiera abiturient dowolnie.

II Temat

1/ Zbadać warunki istnienia i znaki pierwiastków równania

/y – 2/x2 – 2/y – 1/x+ /1 – y/ = 0

w zależności od parametru ”y”. Wyrazić ”y” jako funkcję ”x” i podać jej wykres.

2/ W stożku o kącie rozchylenia ”α” mieści się drugi stożek o wspólnej z nim osi. Wierzchołek drugiego stożka znajduje się w środku podstawy pierwszego. Kąt rozchylenia drugiego stożka wynosi ”β”. Wyznaczyć stosunek pól powierzchni bocznych obu stożków.

III Temat

1/ Dane jest półkole, ograniczone średnicą AOB /”O” jest środkiem średnicy/ o długości, równej ”2r” jednostek. Przez punkt ”C” na tej średnicy poprowadzono prostą, nachyloną do tej średnicy pod kątem 600. Niech punktem przecięcia tej prostej z półokręgiem danego półkola będzie punkt ”D”. Długość odcinka ”CD” równa się ”m” jednostek. Znaleźć długość odcinka ”OC” . Przeprowadzić dyskusję zadania.

2/ Obrócić prostą 3y + 4x + 12 = 0 około takiego punktu na niej leżącego którego odległość od środka danego koła: x2 + y2 – 2x – 6y – 6 = 0

jest najmniejsza tak, aby ta prosta była styczną. Podać równanie tej stycznej, tudzież obliczyć wielkość kąta obrotu.

Matura roku 1929 obrazuje jaki poziom wiedzy i umiejętności winny były reprezentować osoby przystępując wówczas do egzaminu dojrzałości. To także dowód na to, jak ówczesna rzeczywistość wpływała na polskie szkolnictwo.

 DSC07588

 Lista nauczycieli klasy ósmej będzińskiego gimnazjum w roku szkolnym 1928/29

(Zbiory I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie)

Fot. Dariusz Majchrzak

 DSC07560

 Pismo Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego do będzińskiego gimnazjum. 1929 r.

(Zbiory I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie)

Fot. Dariusz Majchrzak

 DSC07556

Tematy z historii na egzamin maturalny z roku 1929

(Zbiory I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie)

Fot. Dariusz Majchrzak

 x

Pieczątka krakowskiego kuratorium oraz podpisy komisji egzaminacyjnej na świadectwie maturalnym ucznia będzińskiego gimnazjum z 1929 r.

(Zbiory I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie)

Fot. Dariusz Majchrzak

DSC07546DSC07543DSC07457 DSC07460

 DSC07471

 Zdjęcia opieczętowanych kopert, w których w 1929 r. znajdowały się tematy maturalne

(Zbiory I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie)

Fot. Dariusz Majchrzak

Artykuł powstał na podstawie materiałów pochodzących ze zbiorów I L.O. im. Mikołaja Kopernika w Będzinie.

Na zdjęciu tytułowym Będziński „Kopernik” z lotu ptaka (Fot. Karolina Kot)

Dariusz Majchrzak

 

1 komentarz

  1. Warto wspomnieć, że Adolf Hyła – nauczyciel rysunku, był autorem najbardziej znanego obrazu Jezusa Miłosiernego. Mieszkał w Blokach Lwowskich w Sosnowcu.

Odpowiedz na „Anna Urgacz-SzczęsnaAnuluj pisanie odpowiedzi

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress