Jan Alfons Surzycki w Zagłębiu Dąbrowskim

IMPR_1009_TytusChalubinski

Elitę Zagłębia tworzyli w największym stopniu napływowi przemysłowcy lub wykwalifikowana kadra w przemyśle pracująca. Osoby te często, z racji swoich możliwości, prócz pracy zawodowej, tworzyły różnego rodzaju organizacje społeczne, własne firmy lub inne formy działalności, które wpływały na rozwój tych ziem. Z pewnością należał do nich Jan Alfons Surzycki, którego Polski Słownik Biograficzny określa krótko jako przemysłowiec, działacz społeczny i gospodarczy. Spróbujmy prześledzić jego zagłębiowskie lata.

U schyłku XIX wieku do Zagłębia zaczęła przybywać wykwalifikowana kadra, którą ściągał szybko rozwijający się na tych terenach przemysł. Siłą rzeczy wytworzył się tu silny ośrodek inteigencji technicznej. Jedną z takich osób był zięć znakomitego zakopiańczyka, doktora Tytusa Chałubińskiego, Jan Alfons Surzycki. I chyba tu należy szukać przyczyny związku innych ówczesnych sosnowiczan Bronisławy i Wincentego Korwin-Kossakowskich z Zakopanem, którzy wybudowali w tymże kurorcie swoją willę. Ale o tym za chwilę. Najpierw Surzycki.

 

Jan Alfons Surzycki herbu Gierałt urodził się 8 marca 1850 roku w Maciejowicach, w powiecie garwolińskim, jako syn Tomasza i Marianny z Ciepielewskich. Wykształcił się na prawnika i ekonomistę, a pracował w przemyśle. Prócz tego zapisał się w historii jako aktywny działacz społeczny, oświatowy i gospodarczy. Poza Zagłębiem Dąbrowskim, pracował również w Warszawie, Petersburgu i Łodzi.

Z córką Tytusa Chałubińskiego, Jadwigą (1858-1941), ożenił się 28 listopada 1878 roku w Warszawie, w kościele św. Aleksandra. Mieli razem czwórkę dzieci, Marię Ludwikę Rudnicką, Annę Jurakowską, Tomasza i Jadwigę, która zmarła we wczesnym dzieciństwie.

Jan Alfons Surzycki od listopada 1890 do października 1894 roku był dyrektorem zarządzającym Towarzystwa Akcyjnego Sosnowieckiego Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych w Sosnowcu. Towarzystwo utwrzono 8 listopada 1890 roku w Warszawie przez francuskich i belgijskich finansistów. Był więc Surzycki pierwszym dyrektorem Towarzystwa. Jego następcą został Alfons Rogalewicz.

W okresie sosnowieckim Surzycki wraz z rodziną mieszkał w Zagórzu. Nie był to z pewnością przypadek, bowiem rodzina zaprzyjaźniona była z Adamem Wrzoskiem, lekarzem patologiem, antropologiem i historykiem medycyny, który urodził się właśnie w Zagórzu w 1875 roku. Być może nawet Surzyccy mieszkali w dworku Wrzosków, który zresztą stoi do dziś przy ulicy Popiełuszki. Warto w tym miejscu dodać, że Adam Wrzosek, począwszy od 1911 roku, przez wiele lat, zwłaszcza dzięki Jadwidze Surzyckiej, gromadził materiały do monografii doktora Tytusa Chałubińskiego, nad którą pracował do samej śmierci w 1965 roku, a którą ostatecznie wydano w roku 1970.

Sosnowiecki epizod Surzyckiego skutkuje też znajomością z Wincentym Korwin-Kossakowskim. Najpewniej znali się z pracy, bowiem Kossakowski pełnił w latach 90. XIX wieku funkcję urzędnika górniczego Towarzystwa Sosnowieckiego. Stąd więc Kossakowskich związki z Zakopanem, znajomość ze Stanisławem Witkiewiczem, z którym Surzyccy byli zaprzyjaźnieni, a wreszcie budowa w latach 1895-96 willi „Korwinówki” (dziś znanej jako „Oksza” pełniącej od niedawna funkcję oddziału Muzeum Tatrzańskiego), w sąsiedztwie „Jadwiniówki”, którą zbudował sam Chałubiński dla swojej córki Jadwigi, po mężu Surzyckiej, oraz „domu Chałubińskiego”. Warto dodać, że Kossakowscy założyli w 1896 roku w Sosnowcu jedną z pierwszych ksiegarni, pod obecnym adresem Trzeciego Maja 9, (po kilku latach przeniesionej pod siódemkę). Podobnie, w 1906 roku, willę w Zakopanem projektu Witkiewicza, zbudowała też Bronisława Kondratowiczowa, żona Hieronima Kondratowicza, kolejnego znajomego Surzyckiego po fachu, który z kolei pełnił między innymi funkcję okręgowego inżyniera górniczego w Zagłębiu Dąbrowskim. Kondratowiczowa spoczywa nawet na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.

W 1906 roku Jan Alfons Surzycki został dyrektorem Towarzystwa Akcyjnego Górniczo-Przemysłowego „Saturn” z Czeladzi i pozostawał nim aż do wybuchu I wojny światowej. W źródłach pojawia się informacja, że był nim już w roku 1901 i wydzierżawił wówczas teren pod budowę przyszłej kopalni „Jowisz” na gruntach wojkowickich, nad ówczesną granicą z Prusami, przebiegającą wzdłuż Brynicy. Następnie w latach 1902-1907 inżynier górniczy Henryk Czeczott przeprowadził na tym terenie badania geologiczne i za pośrednictwem wywiercenia pięciu otworów badawczych potwierdził istnienie złóż węglowych. W 1907 r. pod kierownictwem inż. Jana Sucharzewskiego przystąpiono do głębienia szybów “Karol” i “Edward”.

W tym czasie Surzycki wraz z rodziną mieszkał w Czeladzi. Jednocześnie działał na szerszej arenie. W latach 1910-15 był przewodniczącym tzw. stałej delegacji elitarnej organizacji jaką było Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa. W Sosnowcu współutworzył wraz z Witoldem hr. Sągajłło, Stanisławem Szymańskim i Stanisławem Skarbińskim Stowarzyszenie Techników. Zebranie organizacyjne odbyło się 24 czerwca 1913 roku, a działalność rozpoczęto 25 stycznia roku następnego, po zarejestrowaniu statutu wzorowanego na statucie Stowarzyszenia Techników w Warszawie. Organizacja działała do 1939 roku.

 

Warto jeszcze dodać, że na ścianie sosnowieckiego szpitala dziecięcego, zwanego szpitalem na Lepiankach, widniała tablica ku czci Jana Alfonsa Surzyckiego. Niestety szpital wyburzono w 2006 roku, i niewiadomo co stało się z tablicą. Może ktoś pamięta co było na niej napisane, może posiada jej zdjęcie, lub może wie, gdzie może się ona znajdować, jesli w ogóle przetrwała rozbiórkę budynku?

Jan Alfons Surzycki zmarł 15 stycznia 1915 roku w Hutteldorf-Hacking pod Wiedniem w wieku 64 lat.

 

Zdjęcie pochodzi ze strony www.goryonline.pl. Tytus Chałubiński z przewodnikami i przyjaciółmi. Siedzą od lewej: Józef Śliwa, Wojciech Roj, Maciej Sieczka. Stoją: Szymon Tatar starszy, Józef Sieczka i Jan Alfons Surzycki, ok. 1875 r., ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem

Artykuł został opublikowany w sosnowieckim magazynie kulturalnym SOSNart nr 12/70

 

Anna Urgacz-Szczęsna

Sosnowiczanka, z wykształcenia socjolog, pomysłodawczyni Klubu Zagłębiowskiego, w którym łączy swoje pasje: Sosnowiec, region, historię, kulturę, sztukę, fotografię, genealogię

 

3 Comments

  1. Przeglądając dziś Ekspres Zagłębiowski natknęłam się na fragment, który może tłumaczyć, skąd wzieła się tablica poświęcona Surzyckiemu na ścianie szpitalika dziecięcego na Pogoni. „W roku 1984 został poważnie zmodernizowany i należał wówczas do najbardziej nowoczesnych w Królestwie Polskim. Do doprowadzenia szpitala do ówczesnej nowoczesności przyczynił się głównie wieloletni dyrektor Sosnowieckiego Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych a zarazem Prezes Kasy Bratniej Pomocy Robotników Bolesławsko-Sosnowieckich (w latach 1891-1894) Jan Alfons Surzycki”.

  2. Syn Tomasz Surzycki
    Ślub 1927 nr 51 Tomasz Kazimierz Surzycki s Jana i Chałubińska i Irena Wiktoria Aniela Cetnarowicz c Stefana i Jezierskiej Warszawa św. Aleksander

    Poszukuje potomków!
    Stefan Plis

  3. Witam serdecznie,

    może zainteresuje Pana metryka akt ślubu wyżej wymienionych

    http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=8&zs=9214d&sy=343&kt=1&plik=050-051.JPG#zoom=1.25&x=1581&y=189

    Powodzenia w poszukiwaniach

Dodaj komentarz

© 2011 Klub Zagłębiowski
Designed by Wpshower / Powered by WordPress